Licznik Odwiedzin

Szlak Piastowski łączy szereg miejscowości związanych z Początkami Państwa Polskiego. Przebiega przez obszary północno-wschodniej Wielkopolski i Kujawy Zachodnie i wschodnią część Równiny Inowrocławskiej. Nazwa szlaku przywodzi na myśl władającą ziemiami polskimi w okresie wczesnośredniowiecznym dynastię Piastów. Najważniejsze polityczne ośrodki Polski piastowskiej wytyczają, więc przebieg szlaku.

Niezwykle interesujący pod względem historycznym oraz krajobrazowym Szlak Piastowski został wytyczony w 1960 roku. Oznakowany jest on symbolem stylizowanego białego orła na czerwonym tle. Główna trasa szlaku prowadzi od ważnego grodu tworzącego we wczesnym średniowieczu państwo polskie - Poznania, przez Pobiedziska, Ostrów Lednicki, Gniezno, Trzemeszno, Mogilno, Strzelno, Kruszwicę do Inowrocławia. Trasy boczne szlaku wiodą: na południe - z Poznania przez Swarzędz, Kostrzyn, Giecz, Czerniejewo do Gniezna; na północ: z Gniezna przez Rogowo, Gąsawę, Biskupin, Wenecję, Żnin, Lubostroń, Barcin i Pakość do Inowrocławia; na południe - z Trzemeszna przez Orchowo do Strzelna; na północ - z Mogilna przez Dąbrowę do Biskupina.

Wszystkie wymienione miejscowości Szlaku Piastowskiego posiadają cenne, związane z początkami polskiej państwowości, zabytki. Są to zabytki sięgające początków istnienia państwa Polskiego oraz późniejsze, reprezentujące wszystkie epoki stylowe architektury polskiej. Zabytki romańskie można oglądać w Gnieźnie; Poznaniu (kościół św. Jana Jerozolimskiego, fragmenty katedry); Trzemesznie; Mogilnie; Strzelnie; Kruszwicy; Inowrocławiu (kościół NMP tzw. Ruina); Kościelcu i Gieczu. Na uwagę zasługują doskonale zachowane bryły kościołów w Strzelnie, Kruszwicy i Inowrocławiu. Zabytki gotyckie znajdują się w Poznaniu; Pobiedziskach (kościół wczesnogotycki z XIV w.); Gnieźnie (katedra, kościoły św. Jana, św. Trójcy); Mogilnie (kościół św. Jakuba); Kwieciszewie (kościół z XVI w.); Żnin (kościół św. Floriana); Wenecja (ruiny zamku z XIV w.); Kruszwicy (Mysia Wieża) i w Inowrocławiu (kościół św. Mikołaja). Styl renesansowy reprezentują niektóre z nagrobków katedry gnieźnieńskiej oraz kaplica Kościeleckich w Kościelcu. Styl barokowy reprezentują bazylika i budynek dawnego gimnazjum w Trzemesznie; kościoły: św. Barbary w Inowrocławiu; Markowicach; św. Bonawentury w Pakości oraz Kalwaria Pakoska. Klasycyzm reprezentują pałace w Czerniejewie i Lubostroniu.

BARCIN - miasto na granicy Pałuk i Kujaw. Kościół neoromański, z początku XX w. Wzgórze, na którym wg tradycji modlił się biskup praski Wojciech, udając się na wyprawę misyjną do Prusów.

BISKUPIN - 2 km od Gąsawy, na półwyspie jeziora Biskupińskiego osada obronna ludów kultury łużyckiej, założona ok. roku 740 pnę. Na pierwotnej wyspie powstała osada, którą w czasie pełni rozkwitu zamieszkiwało od 900 do 1200 osób. Wyspa otoczona falochronem / ok. 30000 pali drewnianych wbitych w dno jeziora pod kątem 45%, wał drewniany o wysokości 6 m. wypełniony kamieniami i piaskiem. Brama wjazdowa, wewnątrz osady ulica okrężna i ulice poprzeczne, wzdłuż których usytuowano 13 rzędów domów, zbudowanych metodą sumikowo- łątkową. Ludność zajmowała się uprawą roli, hodowlą, rybołóstwem, myślistwem i zbieractwem. Osada odkryta w 1933 roku przez Walentego Szwajcera. Obecnie rekonstrukcja osady, muzeum i zagroda zwierząt. Co roku w miesiącu wrześniu Muzeum w Biskupinie staje się miejscem festynów archeologicznych.

GĄSAWA - wieś, miejsce zjazdu książąt w 1227, w rynku kościół, pw św. Mikołaja, z roku 1647, w 1818 dobudowano kaplicę murowaną- otynkowaną, w kształcie rotundy. Wewnątrz kościoła polichromia wykonana przez Drapiewskich ,W XVIII wieku do Gąsawy przeniesiono Akademię Lubrańskiego z Poznania.

GIECZ - wieś nad Moskawą. Za czasów Bolesława Chrobrego jeden z ważniejszych grodów państwa polskiego. W centrum wsi romański kościół Wniebowzięcia NMP. W prezbiterium kamienna mensa ołtarzowa. Pod posadzką relikty wcześniejszych budowli z XI w. Na skraju wsi grodzisko otoczone wałem drewniano- ziemnym, z ławą kamienną. Nieukończone pallatium książęce z kaplicą (wzorowane na Ostrowie Lednickim), budową nie ukończono z powodu najazdu księcia czeskiego Brzetysława, w 1038 roku. W czasie prac archeologicznych odkryto fundamenty kościoła z X/XI wieku, z dwu wieżową fasadą i kryptą relikwiarzową. Kościół drewniany pw św. Jana Chrzciciela, z trzema ołtarzami rokokowymi.

GNIEZNO - Pierwsza Stolica Polski, Miasto świętego Wojciecha, położone na Wysoczyźnie Gnieźnieńskiej, na siedmiu wzgórzach. Wzgórze Lecha, Góra Królewska staje się miejscem powstania grodu księżęcego i trzech podgrodzi, który staje się centrum powstającego państwa polskiego. W roku 970 powstaje pierwsza świątynia, określana mianem "Matka Polskich Katedr". Tuż za jej murami zostaje pochowana żona Mieszka I, a w roku 999, w ołtarzu świątyni zostaje złożone ciało pierwszego polskiego świętego- Wojciecha. W roku 1000 do Gniezna przybywa Cesarz Niemiec Otton III Rudy, oddać cześć swojemu przyjacielowi - św. Wojciechowi i spotkać się z Bolesłąwem Chrobrym. Na odbywającym się Synodzie kościoła polskiego zostaje powołana do życia pierwsza na naszych ziemiach Stolica Arcybiskupia, w Gnieźnie z biskupstwami w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu. Pierwszym Arcybiskupem zostaje brat św. Wojciecha - Radzim Gaudenty. W 1025 roku katedra staje się miejscem koronacji pierwszego króla Polski - Bolesława Chrobrego i jego syna Mieszka II. Gniezno było świadkiem koronacji 5 pierwszych królów Polski.
Katedra pw. Wniebowzięcia NMP, Sanktuarium św. Wojciecha, w głównym zrębie gotycka , w podziemiach zachowane relikty wcześniejszych budowli, pozostałość ogniska wiciowego i groby romańskie. Pod nawą południową nekropolia Prymasów Polski. Najcenniejszy zabytek katedry to słynne romańskie " Drzwi Gnieźnieńskie" wykonane w IV ćwierci wieku XII, nazywane " Klejnotem Królestwa". Na 18 scenach przedstawiono życie św. Wojciecha, od narodzin do złożenia w grobie w Gnieźnie. Nad drzwiami ozdobny portal, z tympanonem przedstawiającym scenę " Sądu Ostatecznego' W prezbiterium katedry trumienka relikwiarz św. Wojciecha, wykonana w roku 1662 przez Piotra van der Renena, z fundacji bp Pilichowicza, podtrzymywana przez 6 orłów i 4 figury przedstawicieli stanów polskich. Relikwiarz otacza konfesja wzorowana na konfesji św. Piotra z Rzymu- Brniniego. Spiralne kolumny i lambrekiny, wszystko pokryte 24 karatowym złotem oraz tumba sw. Wojciecha nakryta płytą marmurową, z postacią świętego, herbem Poraj i dwoma psami. Płyta wykonana przez Hansa Brandta. Ołtarz posoborowy, poświęcony przez Ojca świętego Jana Pawła II w roku 1997. Ołtarz wykonany przez Heinricha Gerharda Buckera, z dwoma pozłacanymi płytami, z przedstawieniami 16 scen z życia Jezusa Chrystusa i Matki Boskiej. Pod chórem muzycznym płyta nagrobna arcybiskupa Zbigniewa Oleśnickiego, dłuta Wita Stwosza. Przy katedrze pomnik Bolesława Chrobrego, kościół św. Jerzego z wątkami muru romańskiego (pozostałość zamku książęcego), w zabudowaniach kanonii arcbp. Teodora Potockiego Muzeum Archidiecezjalne, ze skarbami gnieźnieńskiej katedry (kielich św. Wojciecha, pierścienie arcybiskupów i relikwiarze) oraz Archiwum Archidiecezjalne z zabytkami piśmiennictwa (pergaminy, starodruki i księgi liturgiczne). Przy ulicy J. Laskiego Pałac Arcybiskupów wg projektu F. Schinkla.
Na Wzgórzu świętojańskim jednonawowy gotycki kościół pw św. Jana Chrzciciela, z połowy XIV w, określany jako 3 N / najmniejszy, najstarszy i najpiękniejszy/. W prezbiterium polichromia wykonana metodą " all secco" ze scenami z życia Matki Boskiej, Jezusa Chrystusa i św. Jana Chrzciciela, na sklepieniu 17 głów proroków i królów, krzyże bożogrobców oraz symbole, takie jak: obżarstwo, pycha, macierzyństwo i wiarołomstwo. Przy ul. Parnej kościół pw św. Trójcy, z połowy XV w. We wnętrzu kościoła ambona w kształcie łodzi, z rozpostartym żaglem, obraz św. Rodzina przy wieczerzy. Na skwerze przy kościele garnizonowym pomnik św. Wojciecha, poświecony w roku 1997 przez Papieża Jana Pawła II. Atrakcją turystyczną Gniezna jest niewątpliwie czynna kolejka wąskotorowa, kursująca na trasie Gniezno- Anastazewo.

GUŁTOWY - we wsi szachulcowy kościół św. Kazimierza, z XVIII wieku. Barokowo-klasycystyczny pałac Bnińskich, z dwukondygnacyjną salą balową.

INOWROCŁAW - stolica Kujaw Zach., w historii stolica księstwa i województwa inowrocławskiego. Miasto położone na bogatych złożach soli kamiennej (ok. 2 mld ton) Na Białej Górze kościół romański pw NMP, z XII wieku, z dwoma prostokątnymi wieżami, z surowym wnętrzem, kościół pw św. Mikołaja, który w roku 1397 był miejscem spotkania królowej Polski św. Jadwigi z Mistrzem Zakonu Krzyżackiego, neoromański kościół pw. Zwiastowania NMP, z końca XIX wieku, z 76 m. wieżą i sceną " Pokłonu Trzech Króli" w tympanonie. Od 1875 roku Inowrocław staje się miastem- uzdrowiskiem. W parku zdrojowym zbudowano tężnie, wykorzystujące miejscowe złoża soli. Atrakcją miasta jest Muzeum im. Jana Kasprowicza, urodzonego w Szymborzu.

KOŚCIELEC - wieś z romańskim kościołem, zbudowanym na przełomie XII i XIII wieku, jako jeden z pierwszych wiejskich kościołów romańskich na ziemiach polskich. W ołtarzu głównym kopia obrazu Rafaela "Przemienienie Pańskie'. W XVI w, włoski architekt Jan Quadro buduje renesansową kaplicę Kościeleckich, z podwójnym nagrobkiem i herbami szlacheckimi. Kaplica zwieńczona attyką. Po przeciwnej stronie neorenesansowa kaplica, będąca kopią kaplicy Kościeleckich. W parku krajobrazowym pałac, z początku XIX wieku, w typie neorenesansowej wilii.

KRUSZWICA - miasto nad Gopłem, największym jeziorem Pojezierza Gnieźnieńskiego, historyczny gród związany z początkami polskiej państwowości. Na półwyspie Rzępowskim 32 metrowa wieża, pozostałość zamku z czasów Kazimierza Wielkiego, nazywana " Mysią Wieżą". Legenda o okrutnym księciu Popielu, którego zjadły myszy. W roku 1096 zniszczona przez wojska Władysława Hermana, a w 1271 na rozkaz księcia Bolesława Pobożnego. Kolegiata romańska pw. św św Piotra i Pawia, zbudowany w latach 1120-1140. Jeden z najlepiej zachowanych kościołów romańskich w Polsce. Bazylika trójnawowa, z pięcioma absydami, w kształcie półwalców nakrytych półstożkami. We wnętrzu strop płaski- drewniany, hemisferyczne sklepienia w prezbiterium i absydach. Hemisferyczne- niebiańskie lub ziemskie. Nad wejściami portale, wsparte na kolumnach z prostokątnymi kapitelami. Na murach zewnętrznych tajemnicze znaki, min " wirujący krzyż". W rynku kościół pw św. Teresy, w kształcie krzyża greckiego, nakrytego kopułą.

KWIECISZEWO - wieś nad Notecią Zach, przez którą przebiega granica historyczna, sj oddzielająca Wielkopolskę od Kujaw. Gotycki kościół, z żeliwną tablicą upamiętniającą "Wiktorię Wiedeńską" króla Jana III Sobieskiego.

IMIOŁKI - na brzegu jeziora Lednickiego, z inicjatywy oo Dominikanów z Poznania, w roku 1997 , na sztucznym wzniesieniu ustawiono metalową rybę,symbolizująca Chrystusa (łac. ICHTYS - Jezus Chrystus Syn Boży Zbawiciel). Brama nazwana Bramą III Tysiąclecia, jest corocznie miejscem spotkań młodzieży, z całej Polski i krajów sąsiednich. W roku 2004 zorganizowano pierwsze spotkanie seniorów.

na wzgórze przy głównej drodze 3 wiatraki kożlaki i zagroda młynarza. W pobliżu pozostałość grodziska wczesnośredniowiecznego, który mógł pełnić zwierzchnią władzę wojskową nad sąsiednim Ostrowem Lednickim.

OSTRÓW LEDNICKI - wyspa na jeziorze Lednickim z ruinami pallatium książęcego z kaplicą w kształcie krzyża greckiego, w którym odkryto dwa baseny chrzcielne. Kaplica wzorowana na podobnej budowli z Rawenny, ślad powszechnej akcji chrzcielnej oraz ruiny kościoła grodowego z przełomu X i XI wieku, z dwoma grobami romańskimi w nawie. Budowle preromańskie, wzniesione z kamienia polnego, połączonego zaprawą wapienną. Na tzw. Małym Skansenie wiatrak - koźlak, z 1585 roku, z Gryżyny k. Kościana oraz Muzeum- skarbczyk.
W dawnej stodole muzeum ze zbiorami militariów z połowy XI wieku, lódż - dłubanka oraz relikty mostu wschodniego, tzw "gnieźnieńskiego', zbudowanego w latach 964- 966, który z mostem zachodnim łączyły wyspę z lądem stałym.

WIELKOPOLSKI ETHNOGRAPHIC PARK - na powierzchni 20 ha powstanie około 80 obiektów wiejskich, pochodzących z terenu Wielkopolski i Pałuk.Wśród już istniejących obiektów spotykamy min: kuźnię, zagrody chłopskie, karczma, drewniany kościół z Wartkowic, zagroda olenderska, młyn wodny, wiatraki - koźlak, paltrak i holender.

Kaplica z Otłoczyna k Aleksandrowa Kuj. Murowany dwór polski ze Studzieńca k. Rogoźna i dwie murowane oficyny z Łomnicy k. Zbąszynia.

LUBOSTROŃ - w parku zabytkowy pałac, zbudowany w roku 1800 przez Fryderyka Skórzewskiego, wg projektu Aleksandra Zawadzkiego. Budowla wzorowana na sławnej "Villi Capra" Palladiego. Centrum budowli stanowi okrągła sala, nakryta kopułą z figurą Atlasa dźwigającego kulę ziemską. Fronton pałacu stanowi podwójny portyk z czterema kolumnami jońskimi, z sentencją łacińską - "sobie, przyjaciołom i potomnym'y Sala 7 centralna- rotunda- z posadzką wykonaną min z drewna róży, ozdobioną pośrodku herbami Polski i Litwy. Na ścianach 4 płaskorzeźby, wykonane przez A. Fr. Smuglewiczów ze scenami z historii Kujaw: "Bitwa pod Piewcami". "Spotkanie królowej Polski Jadwigi z Wielkim Mistrzem Zakonu Krzyżackiego w Inowrocławiu", "Bitwa pod Koronowem" i "Fryderyk I podpisuje zgodę na budowę kanału Wisła - Warta". W pałacu gościli Stefan Garczyński, Adam Mickiewicz i Wincenty Poi. Obok pałacu klasycystyczna oficyna i zabudowania dworskie (stajnia, wozownia). Na zach pasmo pagórków morenowych, zwane Jabłowskimi Górami.

ŁUBOWO - wieś przy drodze w kierunku Gniezna, drewniany kościół z XVII w , z drewnianą wieżą i rokokowym wyposażeniem wnętrza.

MARCINKOWO GÓRNE - na skraju wsi pomnik księcia krakowsko- sandomierskiego Leszka Białego, który w tym miejscu zginął z rąk wojów księcia pomorskiego świętopełka, w roku 1227, w trakcie zjazdu książąt w Gąsawie. Pierwszy pomnik odsłonięte w roku 1927, zniszczony przez Niemców, ponownie odsłonięty w roku 1973. W parku dworek z I połowy XVIII wieku.

MOGILNO - miasto, którego nazwa wywodzi się od mogiły, położone nad jeziorem Mogileńskim i Wiecanowskim. Podłużny rynek, nad brzegiem jeziora Mogileńskiego kościół pw. św. Jana Ewangelisty i zabudowania klasztorne oo benedyktynów, sprowadzonych w roku 1065 przez króla Bolesława śmiałego. Kościół przebudowywany w różnych okresach, w podziemiach krypta wschodnia i zachodnia. W krypcie wschodniej ołtarz romański, z orginalną mensą, w pobliżu ołtarza, w grobie opata znaleziono naczynie liturgiczne, zw. akwamanillą, z XII w. W nawach bocznych kościoła jedyne w Wielkopolsce sklepienia kryształowe. W ołtarzu obraz Matki Bożej, w typie śnieżnej, na f chórze muzycznym sceny z życia króla Bolesława śmiałego i św. Stanisława. L W wirydarzu klasztoru studzienka z XI wieku, o głębokości 8 m. . W pobliżu rynku gotycki kościół św. Jakuba Starszego- Apostoła, patrona pielgrzymów. Na miejscowym cmentarzu mauzoleum ks. Piotra Wawrzyniaka- polskiego patrioty, nazywanego przez Prusaków "Polskim królem", w pobliżu grób pani Salomei Glemp- matki Prymasa Józefa Glempa.

NEKLA - miasto na Równinie Wrzesińskiej. Neoromański kościół pw św. Andrzeja, na fasadzie grupa pasyjna, w ołtarzu Koronacja MB. Eklektyczny pałac z parkiem krajobrazowym.

ORCHOWO - wieś nad jeziorem Orchowskim, poewangelicki kościół parafialny, przy drewnianym kościele pw. Wszystkich świętych grób powstańca z 1863 roku.

PAKOŚĆ - miasto nad Notecią, w rynnie jezior: Pakoskiego i Mielno. Kościół pw wezwaniem św. Bonawentury, wielokrotnie przebudowywany, z kaplicą Matki Boskiej Pakoskiej. Nad wejściem do kaplicy obraz Bartłomieja Strobla "Adoracja Madonny". W zakrystii relikwiarz drzewa krzyża Męki Pańskiej (największy tego typu relikwiarz na ziemiach polskixch). Od 1628 w Pakości znajduje się jedyna w Wielkopolsce i na Kujawach kalwaria. Składa się z 25 kaplic wzorowanych na Kalwarii Zebrzydowskiej. Przy kaplicy Wniebowstąpienia wspólna mogiła 97 konfederatów barskich poległych w potyczce z Kozakami. Na wzgórzu kalwaryjskim kaplica "Ukrzyżowania" z wizerunkiem Golgoty, w ołtarzu. Kościołem i kalwaria opiekują się oo Franciszkanie- reformaci.

POBIEDZISKA - nazwa pochodzi od słowa "pobieda" - zwycięstwo. Źródła podają, że w pobliżu dzisiejszego miasteczka książe Kazimierz Odnowiciel stłumił "bunt Masława". W pobliżu rynku jednonawowy kościół gotycki. W murze zewnętrznym około 1000 otworów ogniowych (najwięcej w Wielkopolsce) oraz pomnik Powstańców Wielkopolskich. W Polskiej Wsi prywatne Liceum prowadzone przez Zgromadzenie Sióstr Sacre Coure.

POZNAŃ - gród nad Wartą, który odegrał znaczącą rolę w procesie kształtowania się polskiej państwowości. Tutaj w roku 968 powstaje pierwsze biskupstwo - misyjne na ziemiach polskich, z biskupem Jordanem.
Najstarsza część miasta to Ostrów Tumski, położony w widłach rzek Warty i Cybiny. Katedra gotycka, pw św. Piotra i Pawła z domniemanymi grobami dwóch pierwszych władców Polski: Mieszka I i Bolesława Chrobrego, pozostałość misy chrzcielnej i Złotej Kaplicy z pomnikiem wspomnianych władców, nagrobki biskupów. W pobliżu katedry kaplica NMP, w której sąsiedztwie odkryto relikty pallatium książęce z kaplicą.
Na rynku Starego Miasta renesansowy ratusz, wg projektu Jana Baptisto di Quadro, z loggiami , zegarem i charakterystycznymi dla Poznania "koziołkami", Waga Miejska, pałace Działyńskich i Mielżyńskich oraz rekonstruowany zamek Przemysła II, na Górze Przemysława. Nieopodal rynku barokowy kościół farny, z transeptem.
Poznań miasto z licznymi muzeami, bogatym życiem kulturalnym i licznymi wyższymi uczelniami. Nad sztucznym zbiornikiem wodnym, kościół pw św. Jana Jerozolimskiego, z roku 1185, będący najstarszą budowlą romańską w Polsce, wzniesioną z cegły. Kościół św. Wojciecha, z kryptą zasłużonych Wielkopolan.

ROGOWO - duża wieś leżąca na przesmyku jezior: Zioło i Rogowskiego. Jan Długosz pisał "w miejscu gdzie rzeka Wełna łączy jezioro Zioło z jeziorem Rogowskim. rozpoczynają się Pałuki". We wsi zabytkowy eklektyczny kościół, z XIX w, p.w. św. Doroty. W rynku głaz - pomnik poświęcony lotnikom - ofiarom katastrof lotniczych. 3 km od wsi miejscowość Rzym, gdzie w przeszłości stała karczma "Rzym", w której bies zażądał od Pana Twardowskiego duszy.

STRZELNO - miasto, położone na Kujawach Białych, związane z legendą o św. Wojciechu, który udawał się na wybrzeże Bałtyku.
Na Wzgórzu św. Wojciecha dwie budowle sakralne: rotunda św. Prokopa - najbardziej tajemniczy obiekt na Szlaku Piastowskim, nieznana data powstania kościoła . Rotunda z kwadratowym prezbiterium, cylindryczną wieżą i dwoma absydami. We wnętrzu romański ołtarz i od zachodu empora, z romańską kolumną, tworzącą biforium oraz grób fundatora kościoła. Kościół pw św. Trójcy, z barokową fasadą zachodnią. Kościół trójnawowy z transeptem (nawą poprzeczną) i kaplicami: św. Barbary, Norberta i Restytuta.
Najcenniejszy zabytek, to słynne romańskie kolumny, odkryte w 1946 roku. Dwie z rzeźbą figuralną, przedstawiającą postacie ludzkie, symbolizujące cnoty, zalety oraz wady i przywary ludzkie J jedna ze spiralnym żłobkowaniem i druga z pozostałością polichromii.
W transepcie Chrystus Ukrzyżowany, w otoczeniu apostołów i proroków oraz kilkaset relikwii. Wliitieńczeniu ołtarza Chrystus Zmartwychwstały , a w antepedium Grób 7 ChrystusaJPrzed kościołem grupa głazów z rappakiwi ze śladami warsztatu l-o kamieniarskiego. Pomiędzy kościołami zabudowania klasztoru Norbertanek, sprowadzonych do Strzelna w II poi Xli wieku.
W rynku, na jednej z kamienic tablica poświęcona wybitnemu fizykowi amerykańskiemu Albertowi Abrahamowi Michelsonowi, urodzonemu w Strzelnie.

SWARZĘDZ - miasto w pobliżu Poznania, nazywane stolicą stolarzy. Skansen pszczelarski, w którym zgromadzono około 220 egzemplarzy uli, barci, typu leżaki, stojaki i bogata kolekcja uli figuralnych.

TRZEMESZNO - miasto nad jeziorem Trzemeszeńskim i Popielewskim, związane z postacią św. Wojciecha. Zgodnie z tradycją ciało męczennika po wykupieniu przez Bolesława Chrobrego spoczywało w Trzemesznie, a następnie przeniesiono je do katedry gnieźnieńskiej. Bazylika pw. Wniebowzięcia NMP, przebudowana w stylu barokowym w XVIII wieku przez opata Michała Kościeszę Kosmowskiego, nakryta kopułą na wysokim bębnie. Wokół kolistej nawy głównej biegnie wieniec 8 kaplic. W centrum bazyliki symboliczny grób św. Wojciecha, a na sklepieniu sceny ze Starego i Nowego.
W prezbiterium ołtarz, z obrazem Zofii Wilińskiej- Wniebowzięcie NMP, płaskorzeźbami 4 Ojców Kościoła Zachodniego. W nawie głównej płaskorzeźby proroków: Izajasza, Ezechiela, Jeremiasza i Nalana napominającego króla Dawida. W pobliżu kościoła dawny Alumnat, z herbami Polski, Litwy i ostatniego króla- Stanisława Augusta Poniatowskiego. W rynku pomnik Jana Kilińskiego- bohatera Insurekcji Kościuszkowskiej w Warszawie, a urodzonego w Trzemesznie. Zabudowania dawnego szpitala św. Łazarza. Obok kościoła nieistniejące już zabudowania klasztoru oo Augustianów, sprowadzonych do miasta, w XII wieku, przez księcia Bolesława III Krzywoustego.

UZARZEWO - pałac rodziny Żychlińskich, zbudowany w latach 1860 - 1865 w otoczeniu parku, z okazami drzew (platan, modrzew). Obecnie w pałacu mieści się Muzeum Łowiectwa i Myślistwa, w dawnej stajni "ostoja zwierząt" i bogate zbiory ptactwa.

WENECJA - wieś nad jeziorami:Biskupińskim, Weneckim , Skrzynką i rzeczką Gąsawką. Ruiny zamku, z połowy XIV wieku, należącego do Mikołaja Nałęcza, zw. " Diabłem Weneckim" Pierwotnie zamek otoczony czterema narożnymi bastejami, potężnymi murami i fosą wypełnioną wodą, miał chronić Wielkopolskę przed najazdami krzyżackimi. W roku 1972 otwarto w Wenecji Muzeum Kolejki Wąskotorowej, w którym zgromadzono parowozy, wagony z lat 1890 do 1960, zwrotnice, znaki kolejowe, rogatka i wyposażenie stacji kolejowej. Na miejscowym cmentarzu mogiła Walentego Szwajcera - odkrywcy Biskupina.

WRZEŚNIA - miasto nad Wrześnicą, znane ze strajku szkolnego w obronie języka polskiego, 2 maja 1848 roku pod miastem doszło do krwawej potyczki kosynierów polskich z wojskami pruskimi. W centrum Muzeum kosynierów, strajku szkolnego i grodziska w Grzybowie.

WYLATOWO - wieś nad jeziorem Szydłowskim, na wzgórzu jedyny w Wielkopolsce trójnawowy kościół drewniany. Na polu miejscowego rolnika w miesiącu czerwcu można obserwować piktogramy, pojawiające się w zbożu. Powstawanie ich nie jest dotychczas naukowo wyjaśnione.

ŻNIN - stolica Pałuk, miasto położone nad jeziorami: Żnińskim Dużym i Małym oraz rzeką Gąsawką. W rynku baszta - pozostałość Ratusza, dzisiaj ekspozycja muzeum etnograficznego, regionu Pałuk. W budynku Magistratu Muzeum, z bogatą kolekcją maszyn i urządzeń drukarskich oraz salą, w której organizowane są wystawy twórców Pałuk. Nieopodal Rynku kamienica z nr 8 - miejsce urodzin braci: Jędrzeja i Jana śniadeckich - wybitnych polskich uczonych XIX wieku. Zabytkowy - gotycki kościół św.Floriana, naprzeciwko Sufragania- siedziba Muzeum sztuki sakralnej. Stacja początkowa kolei wąskotorowej, od 1894 roku kursującej na trasie Żnin - Wenecja - Biskupin - Rzym - Ośno, obecnie jako atrakcja turystyczna kursuje na linii Żnin - Gąsawa